Zaproszenie do Sątoczna na obchody 700-lecia najstarszej wsi powiatu kętrzyńskiego

Napisano 16 czerwca 2026 przez cbk

Wizualizacja Sątoczna z XIV w. z zamkiem i podgrodziem, na podstawie wykopalisk z 2002r.

W imieniu organizatorów Centrum Biblioteczno – Kulturalne Powiatu Kętrzyńskiego zaprasza w sobotę 20 czerwca na wycieczkę do Sątoczna. Zainteresowani wyjazdem zbierają się o godzinie 11.00 na parkingu przy siedzibie CBK przy ul. Pocztowej 13. Tradycyjnie prosimy zmotoryzowanych o zabranie tych, którzy nie posiadają pojazdów mechanicznych.

Program obchodów:

1) o godz. 12.00 uroczysta Msza św. koncelebrowana przez metropolitę warmińskiego, arcybiskupa Józefa Górzyńskiego.

2) o godz. 13.30 na terenie boiska szkolnego rozpocznie się część artystyczno-rozrywkowa, a w niej między innymi

– przedstawienie teatralne „Krzyż i miecz” na podstawie tekstu napisanego 100 lat temu z okazji obchodów 600-lecia ówczesnego Leunenburga. Autorem sztuki jest hrabina Antonie zu Eulenburg z domu Stolberg-Wernigerode, córka Udo, właściciela Drogosz;

– pokazy Bractwa Rycerskiego „Masuria”;

– występ zespołu Muzyki i Tańca Dawnego Bractwa Rycerskiego z Mrągowa;

– przedstawienie szkolne o zwyczajach średniowiecznych;

– występy zespołów z Miejskiego Ośrodka Kultury w Korszach;

– wystawy obrazów Janusza Bieńkowskiego oraz uczestników konkursu „Sątoczno – wieś, która miała być miastem”;

– warsztaty rzemiosł dawnych oraz konkursy z nagrodami.

Ponad to będą przygotowane liczne stoiska z jadłem.

A dla tych, co zechcą wieczorem potańczyć, to od godz. 19.00 rozpocznie się zabawa plenerowa z udziałem zespołu „Revers” z Kętrzyna.

Zatem powrót uczestników jest dowolny, w zależności od czasu pobytu w Sątocznie na obchodach najstarszej wsi powiatu kętrzyńskiego, potwierdzonej źródłowo.

Poniżej krótka historia Sątoczna.

W 1326r. zbudowano w Sątocznie drewniano-ziemną strażnicę, którą w 1341r. przebudowano na murowaną (w niektórych źródłach przedstawiana jako zamek). Budowa murowanego obiektu wiązała się z planami utworzenia komturstwa i z czasem miasta (stąd np. nietypowy jak na warunki wiejskie wystrój wnętrza kościoła). Żyjący na przełomie XIII i XIV wieku kronikarz niemiecki, ksiądz Piotr z Dusburga, kapłan Zakonu Rycerskiego Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie jest autorem „Kroniki ziemi pruskiej” obejmującej dzieje Zakonu od jego założenia do czasów współczesnych autorowi, czyli do roku 1326. Napisał on pod koniec swojej kroniki, że „w tym czasie [tj. w 1326r. – przyp. Tadeusz Korowaj] brat Dietrich von Altenburg, komtur Bałgi [w latach 1325-1331, późniejszy wielki mistrz – przyp. TK], za zgodą wielkiego mistrza [Werner von Orseln, czternasty wielki mistrz zakonu i dwudziesty mistrz ziemi pruskiej w latach 1324-1330 – przyp. TK], o którą prosił i zabiegał, u zbiegu dwóch rzek, a mianowicie Gubru i Sajny, wybudował zamek Leunenburg. Swoją nazwę wziął on od imienia pola, na którym jest położony.”

W tym samych okresie rozpoczęto budowę kościoła. Miejscowość w planach zakonu miała być miastem, ale zniszczenia dokonane w latach 1346-1347 przez pogańskich Litwinów pod dowództwem Olgierda i Kiejstuta zniweczyła te plany. Do zakończenia wojny 13-letniej w 1466r. zamek-strażnica była siedzibą kolejnych urzędników zakonnych. Z dniem 10.01.1468r. zamek, osada wraz z okolicznymi dobrami znalazły się w rękach prywatnych. Otrzymał je zaciężny rycerz Albrecht Vogt von Ammerthal w zamian za wierną służbę na rzecz Zakonu. W 1490r. córka Albrechta i spadkobierczyni Sątoczna, Barbara Vogt von Ammerthal wyszła za mąż za Botho X (starszy) Eulenburga (1469-1534), przedstawiciela rodziny wywodzącej się z Saksonii. Od tej pory, przez prawie 500 lat (do 1945r.) wieś oraz okoliczne majątki wraz z późniejszą rezydencją w Prośnie, były w rękach tego hrabiowskiego rodu. Początkowo, w latach 1490-1620, rezydencją rodzinna był zamek-strażnica w Sątocznie, która został rozebrany na potrzeby budowy dworu w pobliskiej Prośnie (rozbudowany potem w barokowy pałac, a w latach 1870-1875 przebudowany w neogotycki zamek, dzisiaj w ruinie). Rozbiórkę zamku w Sątocznie rozpoczęto ok. 1610r. Zapewne w tym czasie zaginął jeden z artefaktów będących w skarbcu rodzinnym. Był to enkolpion z XII w. przywieziony do Sątoczna przez protoplastę rodu, który zapewne otrzymał w darze od swoich przodków z zamku Ileburg, kolebki rodu zu Eulenburg (obecnie miasto Eilenburg w Saksonii). Według opowiadania hrabiego Udo zu Eulenburg enkolpion, czyli relikwiarz nabył w Bizancjum praprzodek rodu podczas jednej z wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej. Ten artefakt przeleżał w ziemi prawie 400 lat i został przypadkowo odkopany na polu, pod którym w 2002r. odnaleziono relikty zamku i podgrodzia. Jest to najstarszy zabytek ruchomy z terenu powiatu i województwa. W 2002r., po długich, wcześniejszych poszukiwaniach odkryto podczas prac archeologicznych, fundamenty zamku i fragmenty podgrodzia z fosą, palisadą, paleniskiem jednego z domów. Pracami kierował prof. Leszek Kajzer i jego asystent Aleksander Andrzejewski z Uniwersytetu Łódzkiego. Jednak z uwagi na brak środków prace przerwano, a wykopy zasypano. Może w przyszłości uda się odkopać całe, nietypowe – jak określił prof. L. Kajzer – założenie. Na podstawie częściowych prac archeologicznych wykonali oni komputerową wizualizację.

W 1926r. z okazji 600-lecia założenia miejscowości rodzina zu Eulenburg zorganizowała festyn z udziałem mieszkańców wsi. Z tej okazji Antonie zu Eulenburg, żona Frita, ówczesnego właściciela hrabstwa Prosna, napisała sztukę teatralną „Krzyż i miecz”. W 1945r. niemiecki Leunenburg stał się polską wsią Sątoczno, której okoliczni mieszkańcy zorganizowali w 2016r. uroczystości 690-lecia Sątoczna. Dokumentację fotograficzną z obchodów zobaczyć można na stronie powiatowego archiwum cyfrowego https://archiwumpowiatowe.pl/index.php?/category/54

Tym, którzy chcą dowiedzieć się więcej o historii miejscowości polecamy str. 142-155 w wydanej w 2007r. publikacji „Dzieje miasta i gminy Korsze – przewodnik historyczny”, której autorem jest Tadeusz Korowaj. Publikacja jest dostępna na stronie CBK

https://www.cbk.starostwo.ketrzyn.pl/publikacje-powiatu-ketrzynskiego/

Opr. Tadeusz Korowaj – dyr. CBK