Zaproszenie na wycieczkę samochodową

Napisano przez

Wielewo, pałac – pocztówka z ok. 1925r. W górnej części obiekt przed rozbudową.

Po wakacyjnej przerwie pracownicy Centrum Biblioteczno – Kulturalnego Powiatu Kętrzyńskiego (CBK) ponownie zapraszają na kolejną, studyjną wycieczkę samochodową śladami historii ziemi kętrzyńskiej. Termin – sobota 27 września, zaczynamy o godz. 10.00 od zbiórki na parkingu przy siedzibie CBK ul. Pocztowa 11. Trasa wycieczki obejmuje następujące miejscowości: Arklity, Wielewo, Maciejki, Momajny i Rutka. Obejrzymy zabytkowe obiekty w różnym stanie zachowania (dwory, pałace, cmentarze, kościół). Orientacyjny czas trwania ok. 4 godzin. Będzie to druga część wycieczki zorganizowanej przez CBK w czerwcu br. Jak zwykle organizatorzy zwracają się z prośbą do zmotoryzowanych o zabranie do swoich aut tych nie posiadających pojazdów.

Poniżej wybrane fotografie obiektów, które będziemy zwiedzać. Pod zdjęciami krótka historia wsi Wielewo.

Arklity, pałac – pocztówka z 1911r

Arklity, fragment elewacji ogrodowej – fot. z 2018r.

Arklity, pozostałości fasady – fot. z 2018r.

Maciejki, odrestaurowany dwór – fot. z 2019r.

Momajny, kościół – fot. z 2017r.

Wielewo, pałac – fot. z 1993r.

Wielewo, ruiny pałacu, elewacja ogrodowa – fot. z 2012r.

Wielewo, ruiny pałacu, pozostałości fasady – fot. z 2019r.

Wielewo (niem. Willkamm, wcześniej Wilkekaym)

Pierwsza informacja o wsi pochodzi z 9.02.1364r. kiedy wielki mistrz Zakonu Winrich von Kniprodde nadał za wierną służbę 40 włók (671,8 ha) ziemi na prawie chełmińskim. Otrzymał ją Fritz von Wunsdorff / Wonsdorff, któremu trzy lata później powiększono nadanie o 34 włóki (571 ha). Po wojnie 13-letniej (1454-1466) wielki mistrz Zakonu Heinrich Reffle von Richtenberg nadał Wielewo w dowód zasług zaciężnemu rycerzowi, który przybył na służbę z Kremsmünster (Austria). Stało się to 16 grudnia 1474r., a dobra lenne w Wielewie otrzymał Niklaus Rautter (wtedy Rewter), udokumentowany w latach 1454–1487, najemny rotmistrz Zakonu, a w 1464r. starosta Gierdaw (obecnie Żeleznodorożnyj w obwodzie kaliningradzkim). Oprócz Wielewa Niklaus otrzymał też Drogosze, gdzie zamieszkał. Od tej pory Wielewo nierozerwalnie związana została z nazwiskiem von Rautter, którzy mieszkali tam przez 471 lat, tj. do 1945r.  Jeden z synów Niklausa, Wolfgang wrócił w rodzinne strony. Drugi Siegmund odziedziczył Wielewo i Drogosze, a po jego śmierci w 1511r., syn Georg I, następnie Hans I. Od 1549r. Właścicielem Wielewa był Hans II Rautter (1539-1605), który jako książęcy radca złożył w 1589r. królowi polskiemu w Warszawie hołd lenny w imieniu księcia pruskiego. Hans II miał 3 córki i 2 synów. Po jego śmierci Wielewo otrzymał młodszy syn Albrecht Rautter (1589-1627), który jako starosta w Szestnie mieszkał w tamtejszym zamku. Zmarł w wieku 38 lat zostawiając młodą wdowę (Catharina z domu Dohna), która w 1630r. ponownie wyszła za mąż za Magnusa Ernsta von Dönhoff (1581-1642), rodząc mu dwóch synów (młodszy  Friedrich von Dönhoff zbudował potem okazały pałac niedaleko Królewca w miejscowości nazwanej swoim imieniem, tj. Friedrichstein, obecnie nie istnieje; zaś starszy Ernst von Dönhoff dostał Drogosze). Po śmierci męża wróciła do Wielewa, które przejął Ludwig Rautter (1623-1665), syn z pierwszego małżeństwa. Po nim Wielewo otrzymał syn Wilhelm Albrecht (1652-1694), który zostawił jedynego spadkobiercę. Był nim Ernst Ludwig von Rautter (1684-1738), który mieszkał w Rydzówce, gdzie zbudował w 1738r. dwór nad jeziorem (spalony w 1945r.) i tam zmarł. Jego młodszy syn Christoph Ludwig (1725-1772) otrzymał Wielewo, którego z kolei syn Friedrich Ludwig (1759-1807) zbudował w 1797r. nowy dwór w stylu rokokowym i znany z wielu źródeł ikonograficznych (rozbudowany w 1925r.). W 1807r. Wielewo zajęły wojska napoleońskie i zniszczyły. W 1810r. majątek przejął Gustav Ludwig Johann (1788-1814), który na rok przed śmiercią w testamencie zapisał Wielewo córce Auguste Otillie (1813-1855). Jej mąż Otto Bernhard II von Pressentin z Kanot, otrzymał od króla pruskiego dyplom pozwalający używać nazwiska Rautter (gen. von Rautter). Następcą został ich syn Gustav von Pressentin gen. von Rautter (1834-1889). Z szóstki jego dzieci spadkobiercą Wielewa został Christoph (1858-1943), który w 1913r. otrzymał tytuł hrabiego. Był dwukrotnie żonaty, pierwszą była córka angielskiego oficera Bertie Brayley Fischer, z którą rozwiódł się w 1920r. Małżeństwo miało 3 synów, z których dwóch pozostało w Wielewie, a Albrecht wyjechał do USA. W 1921r. Christoph ożenił się z serbską arystokratką Julie Radovanowitz (1877-1956) i cztery lat później rozbudował pałac dostawiając po obu stronach skrzydła. W tym samym roku (30.01.1925r.) w majątku o powierzchni 2162 ha założono fundację „Graf Rautter – Willkamm Landgutstiftung” zajmująca się głównie hodowlą koni arabskich. W 1942r. zginął syn Montague, a rok później zmarł Christoph. Została wdowa Julie, a majątek odziedziczył ostatni z rodu Albrecht von Rautter (1899-1994), który zmarł w Nowym Jorku (kilka lat przed śmiercią zdążył odwiedzić swoje rodowe gniazdo w Wielewie). Julie wyjechała do Jugosławii, gdzie zmarła. Po wojnie do połowy lat 60.w pałacu stacjonowała jednostka wojskowa Obrony Terytorialnej Kraju. Potem były tam mieszkania i pomieszczenia socjalne PGR-u, a w latach 1974-1989 „super PGR-u”, czyli Kętrzyńskiego Zjednoczenia (od początku lat 80. Zrzeszenia) Rolniczo-Przemysłowego „Agrokompleks”. Odbywały się tam wtedy słynne bale sylwestrowe kadry kierowniczej „Agrokompleksu”. Na początku lat 90., po likwidacji PGR-ów, pałac przeszedł w ręce AWRSP, czyli Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (potem ANR, a od 2017r. KOWR, czyli Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa). Pracownicy AWRSP przygotowali ofertę sprzedaży pałacu, podobnie jak wiele innych tego typu obiektów. Ale nie było chętnych z uwagi na cenę i warunki oferenta. Jeszcze w 2001r. pałac w Wielewie stał opustoszały i częściowo zdewastowany. Dwa lata później znalazł się nabywca. Było to polsko – niemieckie małżeństwo, które planowało adaptować pałac na hotel i centrum szkoleniowe. Z uwagi na brak zrozumienia ze strony ANR w 2007r. idea upadła. Wtedy grupa okolicznych mieszkańców dokonała dewastacji pałacu, który zawalił się w 2012r.

Opracował Tadeusz Korowaj – dyr. CBK